Perceptuele intelligentie

Perceptuele intelligentie

Perceptuele intelligentie is een vorm van intelligentie waarbij jij je bewust beseft hoe percepties (wereldbeelden) van jezelf en anderen tot stand komen; wat het nut en de noodzaak ervan is; en hoe je in deze percepties kunt interveniëren wanneer je dat nodig acht.

Verschillende vormen van intelligentie

Perceptuele intelligentie is een vorm van intelligentie die pas recentelijk ondekt is – in Amerika. De term is nog niet erg bekend in Nederland. Perceptuele intelligentie is fundamenteel anders dan ons iq of dan emotionele intelligentie. Het gaat dieper dan dat, véél dieper zelfs. Percepties zitten namelijk in je onderbewustzijn en deze komen gedurende je leven ook grotendeels onbewust tot stand. Percepties sturen je emoties aan. En ze vormen de basis voor je iq.

Hieronder zie je een afbeelding van hoe jouw psyche werkt. Tenminste, voor zover we dat nu weten. In de afbeelding zie je dat elke externe gebeurtenis die wordt waargenomen door je zintuigen, door je brein geregistreerd wordt. De informatie die binnenkomt wordt vervolgens door een aantal filters heen gehaald, waardoor je brein uiteindelijk informatie weglaat, vervormt en generaliseert. Dat doet het op basis van informatie die je al eerder in je brein had opgeslagen, zoals een besef van tijd/ruimte/materie; waarden en overtuigingen; metaprogramma’s; attitudes; eerdere beslissingen; eerdere herinneringen en jouw kennis van taal. Die opgeslagen informatie samen, dat vormt jouw wereldbeeld. En dat wereldbeeld is jouw perceptie.

perceptuele intelligentie

Misschien heb je nu een aardig idee van wat ‘perceptie’ is, maar om perceptuele intelligentie echt helemaal te kunnen begrijpen moet je eerst begrijpen hoe je bewustzijn en je onderbewustzijn werken, én hoe ze met elkaar samenwerken.

Je bewustzijn

Je bewustzijn, het gedeelte van je brein dat voor je kritische denkvermogen staat, vormt eigenlijk maar een heel klein gedeelte van je complete denkkracht. Het is de 5% die al het kritische, gefocuste denkwerk doet. Fysiologisch gezien wordt dit kritische denkvermogen aangevoerd door de prefrontale cortex in je brein. Je onderbewustzijn vormt daarentegen de overige 95%.

Er zijn veel metaforen om het verschil in denkkracht tussen je bewustzijn en je onderbewustzijn te laten zien, maar de bekendste daarvan is misschien wel de ijsberg van Sigmund Freud.

Perceptuele intelligentie bewustzijn onderbewustzijn

Je onderbewustzijn

Je onderbewustzijn heeft ten opzichte van je bewustzijn de grootste denkkracht. Dit is de overige 95%. Fysiologisch gezien wordt je onderbewustzijn vertegenwoordigd door vrijwel je hele brein – op de prefrontale cortex na. Maar dat neemt niet weg dat de rest van je brein zich wel continu verbindt met die prefrontale cortex. Dat moet ook wel, want zonder die verbinding zou het één het ander niet kunnen aansturen – en dat werkt beide kanten op.

In plaats van je psyche te vergelijken met een ijsberg, vergelijk ik het ook weleens met een supercomputer. Je onderbewustzijn is dan die supercomputer, aangesloten op het world wide web (het internet), waar je van alles in kunt programmeren. Je onderbewustzijn kan – als supercomputer – verschillende programma’s naast elkaar laten draaien en het is zelflerend (een soort artificial intelligence, maar dan op natuurlijke wijze). Het heeft algoritmes ontwikkeld om te ‘overleven’. Toch kun je er ook de controle over nemen, als je wilt.

Je kunt je onderbewustzijn aansturen met je bewustzijn. Je bewustzijn kun je daarin zien als de muis en het toetsenbord. Ze staan in regelrechte verbinding met jouw supercomputer (je onderbewustzijn). Wil je de standaard programmering en de algoritmes onderbreken, dan zul je met je muis en je toetsenbord (je bewustzijn) aan de slag moeten. Natuurlijk moet je dan wel eerst weten wáár je moet klikken en typen om iets te kunnen veranderen.

Perceptuele intelligentie toepassen 

Lees nu nog eens de eerste alinea. Hopelijk besef je nu hoe percepties (wereldbeelden) van jezelf en anderen tot stand komen. De nut en de noodzaak van deze percepties leer ik mijn coachees vaak tijdens de coaching – wanneer dat nodig is. Maar belangrijker vind ik het, om  vooral jou te leren interveniëren in je eigen percepties.

Door grip te krijgen op je eigen percepties krijg je namelijk grip op je gedrag en daarmee ook grip op de uitkomsten in je leven. Je hebt meer invloed dan je denkt.

Ons percipiërend vermogen beïnvloedt onszelf, iedereen om ons heen én hoe we de wereld om ons heen ‘zien’. Perceptuele intelligentie is een aanwinst voor iedereen, in elk beroep, in elke rol of functie en in elk verband.

Perceptuele intelligentie is een manier van denken die overal probleemoplossend – en dus overal productief werkt. Perceptueel ‘zien’ is namelijk een vorm van denken.

Er valt goud te behalen met perceptuele intelligentie – voor individuen én voor organisaties

Op basis van de ideeën van de eerste filosofen in de 17e eeuw die nadachten over het construct ‘perceptie’, hebben de indirecte theorieën van cognitieve psychologen geconcludeerd dat alles wat we waarnemen veelzijdig gepercipieerd kan worden. Met andere woorden:

Stel dat wij allebei in dezelfde ruimte zijn en we zien allebei een appel op tafel liggen. Dan hoeft ons beeld van die appel niet exact hetzelfde beeld te zijn. Hij hoeft niet eens hetzelfde te ruiken, of dezelfde kleur te hebben. Het kan heel goed zijn dat wij één en dezelfde appel allebei anders percipiëren op basis van de filters in ons hoofd – en dat we hem daarom ook anders zouden beschrijven.

Natuurlijk zijn er ook allemaal trucjes die met percepties uitgehaald kunnen worden. Deze beroemde tekening is een goed voorbeeld van hoe we in dezelfde tekening twee verschillende dingen kunnen zien:

perceptie afbeelding

Wat zie jij? Een eend of een haas?

Afhankelijk van of je gewend bent van links naar rechts of van rechts naar links te kijken, kun je twee verschillende dingen zien in deze tekening. We construeren de betekenis van de tekening uit onze percepties via onze eigen filters. Die filters zijn onze ervaringen en toekomstverwachtingen, die de kern vormen van onze eigen persoonlijke psychologie.

Als we eenmaal herkennen wat onze filters zijn, kunnen we ze aanpassen door op nieuwe manieren naar dingen te kijken. 

En het mooie van tekeningen zoals deze? Het wil NIET zeggen dat er één iemand gelijk heeft en de ander niet. Of je nu een eend of een haas ziet, je hebt sowieso gelijk. Het gaat erom dat je de waarde van perceptie leert te ontdekken – bij jezelf en de ander.

De kracht van samen

Hoe zou het zijn als we op zo’n veelzijdige manier naar ons ons leven en naar ons werk kunnen kijken, denk je? Hoeveel verbinding en sympathie zouden we ermee tot stand brengen?

Hoeveel ‘goud’ valt er te behalen als je voortaan meerdere perspectieven combineert om problemen of uitdagende vraagstukken op te lossen? En wat zou het met je organisatie doen op het gebied van eigenaarschap, inclusie, psychologische veiligheid, leiderschap, innovativiteit en productiviteit?

Perceptuele intelligentie is DE snelste weg vooruit. Het enige wat je ervoor hoeft te doen is de kracht ervan te begrijpen.

Perceptuele intelligentie kun je leren

Op een veelzijdige manier naar de wereld kijken, waar doen we dat nog meer – en heel vaak zelfs? In de kunstwereld!

Als we naar een kunstwerk kijken, zien mensen vaak niet hoeveel er te zien is en hoeveel informatie erin zit. Onze ogen moeten het kunstwerk scannen om alles te zien. We moeten onszelf alle vragen stellen. Omdat een kunstwerk zoveel informatie bevat, kunnen verschillende mensen altijd verschillende, en zelfs hele nieuwe en andere dingen zien.

We worden misleid door te geloven dat er één enkele, ‘juiste’ manier is om naar een kunstwerk te kijken, zoals de schoolboeken ons doen geloven.

Kunsthistorici vinden bijvoorbeeld altijd nieuwe – concurrerende – perspectieven, die nieuwe inzichten bieden.

Door te beseffen dat er niet één enkele, ‘juiste’ manier is om naar kunst – en het leven – te kijken, en dat je niet zomaar altijd één narratief zou moeten geloven, werk je aan je perceptuele intelligentie.

En als je jezelf eenmaal kent en weet hoe joúw percepties tot stand zijn gekomen, kun je verder gaan dan je filters – en dan kun je leren hoe je het ‘ongeziene’ kunt zien.

Iedereen is in wezen een kunstenaar, of we kunnen leren hoe we een kunstenaar moeten zijn, want kunstenaars zijn degenen die het ongewone zien. Door gebruik te maken van de rechterkant van je brein, kun je die betere denker en probleemoplosser zijn. Of, als je er zelf niet uitkomt, kun je om hulp vragen van iemand met een andere perceptie.